Prawo konkurencji w Polsce

Postępująca liberalizacja polskiej gospodarki oraz przystąpienie Polski do Unii Europejskiej przyczyniły się do wzrostu znaczenia prawa ochrony konkurencji w Polsce. Podstawowym celem tej gałęzi prawa jest ochrona przedsiębiorców przed zachowaniami innych przedsiębiorców, którzy, zakłócając rozwój wolnej konkurencji ograniczają możliwość swobodnego realizowania interesów gospodarczych na wolnym rynku. W związku z tym, wzrasta potrzeba rozumienia tego wciąż zmieniającego się i kompleksowego zagadnienia.

1. Podstawowe przepisy prawa Konkurencji.

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów z dn. 16 lutego 2007 roku ("Ustawa o ochronie konkurencji") stanowi podstawowy akt prawny, na podstawie którego dokonywana jest kontrola antykonkurencyjnych porozumień pomiędzy przedsiębiorcami, nadużywania przez nich pozycji dominującej oraz dokonywanych koncentracji.

Ustawa wyznacza główne zasady polskiego prawa ochrony konkurencji, które obejmują:

• zakaz stosowania praktyk ograniczających konkurencję - porozumień których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji oraz zakaz nadużywania pozycji dominującej;
  
  
• prewencyjną kontrolę koncentracji, w celu ograniczenia ryzyka dojścia do skutku transakcji, które mogę spowodować istotne ograniczenie konkurencji.

Pozostałe zagadnienia polskiego prawa ochrony konkurencji dotyczą nadzoru nad pomocą publiczną udzielaną przez państwo lub ze środków publicznych, która w jakiejkolwiek formie prowadzi do zakłócenia konkurencji przez faworyzowania niektórych przedsiębiorców lub produkcji niektórych dóbr.

Prawo ochrony konkurencji można podzielić na trzy podstawowe działy:

• praktyki ograniczające konkurencję,
• kontrola koncentracji,
• pomoc publiczna.

Wróć...

1.1 Polskie przepisy dotyczące praktyk ograniczających konkurencję.

W polskim stanie prawnym, przepisy dotyczące porozumień antykonkurencyjnych, wraz z przepisami regulującymi problematykę nadużywania pozycji dominującej stanowią łącznie grupę przepisów zakazujących praktyk ograniczających konkurencję.

Art. 6 Ustawy o ochronie konkurencji zakazuje wszelkiego rodzaju porozumień (umowy, uchwały, uzgodnienia w jakiejkolwiek formie) dokonywane pomiędzy przedsiębiorcami lub związkami przedsiębiorców, które, choćby potencjalnie skutkowałyby ograniczeniem konkurencji. Najbardziej typowymi, a zarazem najgroźniejszymi dla funkcjonowania rynku porozumieniami są porozumienie cenowe, w ramach którego konkurujący ze sobą przedsiębiorcy wspólnie ustalają ceny, powodując tym samym utratę przez konsumentów korzyści wynikających z rywalizacji cenowej pomiędzy sprzedawcami. Wśród innego rodzaju niedozwolonych porozumień należy wskazać, z zastrzeżeniem pewnych wyjątków, porozumienia, które skutkują ograniczeniem obszaru lub kręgu klientów, na którym lub w którym określone podmioty mogą prowadzić sprzedaż lub porozumienia ograniczające dostęp do rynku innym przedsiębiorcom.

 Ustawa o ochronie konkurencji zakazuje także nadużywania siły rynkowej, często określanej jako "dominacja na rynku właściwym". Przedsiębiorca posiada pozycję dominującą, jeżeli jego siła ekonomiczna umożliwia mu podejmowanie na rynku właściwym działań niezależnie od reakcji konkurentów lub pośrednich bądź finalnych odbiorców. Istnieje domniemanie, że udział przedsiębiorcy w rynku w wysokości 40 procent jest na tyle istotny, że wskazuje na zajmowanie przez niego pozycji dominującej. Badając pozycję rynkową przedsiębiorcy powinno się jednak uwzględniać całokształt uwarunkowań ekonomicznych panujących na tym rynku. Nie można bowiem wykluczyć, że przedsiębiorca posiadający 40 procent udziału w rynku nie będzie posiadał na tym rynku pozycji dominującej.

Wróć...

1.2 Kontrola koncentracji w Polsce.

Kontrola koncentracji jest istotnym elementem systemu prawa konkurencji. W Polsce co do zasady zakazane są jedynie takie koncentracje, w wyniku których konkurencja na rynku zostaje istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku. Procedura nadzoru nad transakcjami prowadzącymi do koncentracji przedsiębiorców także regulowana jest przepisami Ustawy o ochronie konkurencji. Ustawa ta nakłada na przedsiębiorców obowiązek uzyskania zezwolenia na niektóre koncentracje o istotnych rozmiarach.

Obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji dotyczy (i) zamiaru połączenia dwóch lub więcej samodzielnych przedsiębiorców, (ii) przejęcia kontroli nad jednym lub kilkoma przedsiębiorcami, jeżeli obrót takiego przedsiębiorcy (ów) przekroczył w którymkolwiek z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie równowartość 10 milionów euro (iii) utworzenia wspólnego przedsiębiorcy lub (iv) nabycia części mienia innego przedsiębiorcy o ile obrót realizowany przez to mienie przekroczył w którymkolwiek z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie równowartość 10 milionów euro.

Obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji stosuje się do wszystkich przedsiębiorców, których łączny światowy obrót przekroczył w roku poprzedzającym rok dokonania zgłoszenia równowartość 1 miliarda Euro lub których łączny obrót na terytorium RP przekroczył równowartość 50 milionów Euro. Koncentracje takie podlegają zgłoszeniu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, którego zgoda jest niezbędna do sfinalizowania transakcji. Oznacza to, że przedsiębiorcy nie mogą dokonać koncentracji przed uzyskaniem pozytywnej decyzji ze strony Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub przed upływem okresu 2 miesięcy od daty zgłoszenia, jeżeli Prezes nie wyda w tym terminie żadnej decyzji. Należy pamiętać, że termin 2 miesięcy, w trakcie którego Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów powinien wydać decyzję, nie obejmuje okresów na usunięcie uchybień formalnych lub uzupełnienie informacji do których uzupełnienia zostali zobowiązani przedsiębiorcy zgłaszający zamiar koncentracji. Za niezgłoszenie transakcji lub dostarczenie w ramach zgłoszenia  informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd grożą kary finansowe.

Od decyzji Prezesa Urzędu stronom przysługuje odwołanie do sądu powszechnego.

Wróć...

1.3 Pomoc publiczna w Polsce.

Traktat WE zakazuje pomocy udzielanej przez organy państwowe lub ze środków publicznych w jakiejkolwiek formie, która narusza lub może naruszać konkurencję przez faworyzowanie niektórych przedsiębiorców lub produkcji niektórych dóbr. Poprzez preferencyjne traktowanie wybranych przedsiębiorców kosztem innych firm lub dóbr, pomoc publiczna poważnie zaburza działanie normalnej konkurencji na rynku.

Tego typu pomoc może przybierać różne formy, w tym takie jak:

• państwowe dotacje,
• ulgi i zwolnienia z opłat o charakterze publicznym,
• gwarancje Skarbu Państwa,
• dostawa dóbr lub usług ze strony jednostek państwowych na preferencyjnych warunkach.

Polskie prawo konkurencji dopuszcza jednakże wyjątki od zakazu pomocy publicznej, wówczas gdy proponowany system wsparcia zgodny jest z warunkami określonymi ustawą o postępowaniu w sprawach pomocy publicznej z dnia 30 kwietnia 2004 roku oraz właściwymi przepisami wspólnotowymi. Dla przykładu, dopuszczalne jest udzielanie pomocy o charakterze socjalnym przyznawanej indywidualnym konsumentom, jak również pomocy mającej na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi.

Wróć...

2. Organy Ochrony Konkurencji

Kontrola nad przestrzeganiem Ustawy o ochronie konkurencji wykonywana jest przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów („Prezes Urzędu”), będącego centralnym organem administracji rządowej.

Decyzje oraz wytyczne Prezesa Urzędu, a także orzeczenia sądowe, wydane w sprawach z odwołań od jego decyzji mogą być publikowane w Dzienniku Urzędowym Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów („UOKiK”).

Organem rozpatrującym odwołania od decyzji administracyjnych wydanych przez Prezesa Urzędu w sprawach z zakresu prawa konkurencji jest odrębna jednostka organizacyjna w Sądzie Okręgowym w Warszawie (Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów). Odwołanie należy złożyć, za pośrednictwem Prezesa Urzędu, w terminie dwóch tygodni od daty otrzymania decyzji. Postępowanie odwoławcze toczy się w trybie określonym przepisami kodeksu postępowania cywilnego w sprawach gospodarczych.

Od wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przysługuje apelacja do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (Wydział Cywilny), którą należy wnieść za pośrednictwem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w ciągu dwóch tygodni od doręczenia wyroku. Stronom postępowania odwoławczego przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego do Sądu Najwyższego niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia orzeczenia będącego przedmiotem zaskarżenia.

Prezes Urzędu ma prawo nakładać kary finansowe na przedsiębiorców łamiących przepisy z zakresu prawa konkurencji. Kary te mają charakter uznaniowy i mogą sięgać:

• do 10% przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę, jeżeli przedsiębiorca ten zawarł porozumienie ograniczające konkurencję lub nadużywa pozycji dominującej, albo dokonuje koncentracji przed uzyskaniem zgody Prezesa Urzędu;
• równowartości do 50.000.000 Euro, jeżeli w toku postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu przedsiębiorca nie udzielił informacji lub udzielił informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd;
• równowartości do 10.000 Euro za każdy dzień zwłoki przedsiębiorcy w wykonaniu decyzji Prezesa Urzędu lub orzeczenia Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Ponadto, Ustawa o ochronie konkurencji przewiduje kary, które mogą być nałożone przez Prezesa Urzędu na osobę pełniącą funkcję kierowniczą lub wchodzącą w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy lub związku przedsiębiorców  (do pięćdziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia) za naruszenie przepisów Ustawy o ochronie konkurencji.

Decyzje Prezesa Urzędu w sprawie kar także mogą zostać zaskarżone do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Kary pieniężne stanowią dochód budżetu państwa i podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wróć...

3. Wnioski

Polskie przepisy z zakresu ochrony konkurencji są skuteczne, zaś mechanizmy kontroli ich przestrzegania funkcjonują w sposób satysfakcjonujący. Przepisy wspólnotowe, które stosuje się w Polsce bezpośrednio od dnia 1 maja 2004 jeszcze bardziej wzmacniają  skuteczność działania polskich organów ochrony konkurencji dzięki współpracy Prezesa Urzędu z Komisję Europejską w sprawach z zakresu przestrzegania prawa konkurencji w Polsce i na całym obszarze Unii Europejskiej.

Wróć...

(Ostatnia aktualizacja: lipiec 2008)

Materiał przygotowany i opracowany dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. przez:

Kancelarię Prawną Gide Loyrette Nouel

Autorzy: Szymon Chwaliński - prawnik, Jarosław Fidala - prawnik