Podatek od towarów i usług (VAT)

1. Wstęp
2. Podstawa prawna
3. Przedmiot podatku
4. Podmiot podatku
5. Reverse - Charge
6. Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów
7. Wewnatrzwspólnotowa dostawa towarów
8. Odliczenie podatku naliczonego
9. Stawki podatku
10. Podstawa opodatkowania
11. Obowiązek podatkowy
12. Miejsce świadczenia
13. Zwolnienia podmiotowe
14. Terminy płatności
15. Procedura zwrotu VAT dla podmiotów zagranicznych

1. Wstęp

VAT funkcjonuje w Polsce od 1993, natomiast w aktualnym kształcie, dostosowanym do obowiązującego w Unii Europejskiej wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, od 1 maja 2004 r. Podatek ten zalicza się do podatków konsumpcyjnych obciążających obrót netto. Do jego podstawowych cech należy:

• neutralność - oznaczająca obciążenie podatkiem wyłącznie ostatecznego konsumenta towaru lub usługi, będącego końcowym ogniwem obrotu,
• powszechność - występująca na dwóch płaszczyznach: jako obciążenie podatkiem od towarów i usług każdego etapu obrotu towarem lub usługą oraz obciążenie tym podatkiem możliwie szerokiego katalogu dóbr i usług,
• zasada unikania podwójnego opodatkowania oraz braku opodatkowania - oznacza dążenie do jednokrotnego opodatkowania tej samej fazy obrotu,

• zasada zachowania konkurencji - mająca na celu zapewnienie podatnikom działającym w różnych państwach członkowskich tych samych warunków opodatkowania.

Wróć...

2. Podstawa prawna

Regulacje prawne dotyczące podatku od towarów i usług można podzielić na dwie grupy:

1. przepisy prawa wspólnotowego,

2. przepisy prawa krajowego.

Przepisy prawa wspólnotowego - to przede wszystkim Dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.

Przepisy prawa krajowego - to ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535, ze zm.) oraz ponad trzydzieści rozporządzeń wykonawczych, z których najważniejsze to rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2009 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 224, poz. 1799) oraz rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 212, poz. 1337 ze zm.).

Wróć...

3. Przedmiot podatku

Kluczowe znaczenie dla opodatkowania VAT ma zakres przedmiotowy tego podatku, ponieważ to on w istocie determinuje, czy na dany podmiot zostanie nałożony obowiązek podatkowy. Obowiązkowi podatkowemu w VAT podlega bowiem każdy, kto profesjonalnie dokonuje czynności zdefiniowanych jako przedmiot podatku, to jest:

• odpłatnej dostawy towarów, rozumianej jako przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel,
• odpłatnego świadczenia usług, rozumianego jako każde świadczenie na rzecz innego podmiotu, które nie jest dostawą towarów,
• eksportu towarów,
• importu towarów,
• wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,

• wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów.

Wróć...

4. Podmiot podatku

Co do zasady podatnikami VAT są podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat tej działalności. Podmiotami tymi mogą być osoby fizyczne, prawne, jak też jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (np. spółki cywilne, spółki jawne, spółki partnerskie, itp.).

Za działalność gospodarczą dla celów VAT uważa się wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

W niektórych sytuacjach podatnikami mogą być również usługobiorcy oraz podmioty nabywające towary.

Wróć...

5. Reverse - Charge

Dla usprawnienia poboru podatku od towarów i usług wprowadzona została możliwość rozliczeń podatku na zasadzie reverse - charge. Obowiązuje ona w sytuacji, gdy miejscem opodatkowania danej czynności jest terytorium Polski zaś podmiotem świadczącym usługę lub dostarczającym towar jest podatnik nieposiadający siedziby, stałego miejsca zamieszkania lub stałego miejsca prowadzenia działalności na terytorium Polski.

Wróć...

6. Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów

Wewnątrzwspólnotowym nabyciem towarów (WNT) jest czynność polegająca na przeniesieniu prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, jeżeli towar w związku z taką dostawą jest transportowany z innego państwa członkowskiego UE na terytorium Polski.

Mechanizm opodatkowania WNT polega, podobnie jak przy zastosowaniu zasady reverse - charge, na rozliczeniu podatku należnego przez podmiot nabywający towar. Podatek ten stanowić może jednocześnie podatek naliczony, podlegający odliczeniu.

Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów podlega opodatkowaniu stawką podatku właściwą dla dostawy takiego samego towaru w kraju.

Od dnia 1.12.2008 r. istnieje możliwość zastosowania procedury magazynu konsygnacyjnego. Podstawową cechą tej procedury jest uznanie, że przemieszczenie towarów przez unijny podmiot nie zarejestrowany w Polsce dla celów VAT do magazynu konsygnacyjnego zlokalizowanego na terytorium Polski powoduje powstanie obowiązku podatkowego z tytułu WNT nie u tego dostawcy, a u polskiego podatnika (nabywcy towarów) zarejestrowanego jako podatnik VAT UE. Należy zaznaczyć, że dostawa tych towarów (przeniesienie prawa do rozporządzania jak właściciel) powinna następować dopiero w momencie pobrania tych towarów przez odbiorcę (nabywcę) z tego magazynu. Rozwiązanie to upraszcza rozliczenie tego rodzaju transakcji zarówno przy towarach przywożonych do magazynu konsygnacyjnego zlokalizowanego na terytorium Polski, jak i towarów wywożonych do takiego magazynu położonego na terytorium innego państwa członkowskiego. W przypadku polskich magazynów konsygnacyjnych dotyczy ono jednak wyłącznie towarów przeznaczonych do działalności produkcyjnej lub usługowej (nie dotyczy towarów handlowych).

Wróć...

7. Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów

Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT) jest czynnością przeciwstawną do WNT. Polega na przeniesieniu prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, w wyniku którego dochodzi do wywozu towaru z Polski do innego niż Polska kraju członkowskiego UE. Czynności wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów w Polsce towarzyszy wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów w państwie, do którego towary są dostarczane.

Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów podlega opodatkowaniu stawką w wysokości 0%, co oznacza, iż faktury wystawiane nabywcom nie zawierają kwoty podatku. Dostawcy przysługuje jednak prawo do odliczenia kwoty podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z taką dostawą.

Również w przypadku WDT możliwe jest zastosowanie procedury magazynu konsygnacyjnego. Warunkiem koniecznym jest jednak to, by unijny nabywca towarów był podatnikiem VAT obowiązanym wykazać dokonane przemieszczenie towarów w państwie członkowskim zakończenia transportu lub wysyłki jako WNT w miesiącu, w którym u polskiego podatnika powstał obowiązek podatkowy z tytułu tej dostawy.

Wróć...

8. Odliczenie podatku naliczonego

Podstawową cechą podatku od towarów i usług jest możliwość potrącenia przez podatnika podatku zapłaconego w poprzedniej fazie obrotu (tzw. podatku naliczonego), od podatku wynikającego ze sprzedaży towarów i usług (tzw. podatku należnego). Dodatnia różnica między podatkiem należnym a naliczonym stanowi kwotę zobowiązania podatkowego podlegającego wpłacie do budżetu państwa. Z kolei różnica ujemna - w zależności od wyboru podatnika - podlega zwrotowi na jego rachunek, albo potrąceniu od podatku należnego w kolejnych okresach rozliczeniowych.

Prawo polskie przewiduje zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia. W niektórych przypadkach termin ten może ulec skróceniu do 25 dni. Z kolei podmioty, które nie dokonały sprzedaży w danym okresie rozliczeniowym otrzymają zwrot w ciągu 180 dni, chyba że złożą w urzędzie skarbowym odpowiednie zabezpieczenie (np. w formie gwarancji bankowej lub weksla z poręczeniem wekslowym banku).

Wróć...

9. Stawki podatku

Stawki podatku od towarów i usług są wyrażone procentowo. Prawo polskie przewiduje cztery stawki. Stawką podstawową, dotyczącą większości towarów i usług jest stawka 22 %. Ponadto przewidziane zostały dwie stawki obniżone:

• 7% - obejmująca niektóre towary oraz usługi, np. towary związane z ochroną zdrowia, wyroby spożywcze, usługi hotelarskie, wyroby sztuki ludowej, rękodzieła i rzemiosła artystycznego,
• stawka 3% - obowiązująca przejściowo do 31 grudnia 2010 r., obejmująca dostawę niektórych produktów rolnych.

Stawką o szczególnym charakterze jest stawka 0% mająca zastosowanie przede wszystkim do eksportu towarów i wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, usług transportu międzynarodowego. Zastosowanie tej stawki - przy zerowym podatku w danej fazie obrotu - daje możliwość odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanego z tymi czynnościami.

Przepisy polskie przewidują również - w ograniczonym zakresie - zwolnienie niektórych czynności z VAT. Do czynności tych należą przede wszystkim niektóre usługi (finansowe, ochrony zdrowia, edukacyjne, związane z kulturą). Zastosowanie zwolnienia wyklucza jednak możliwość odliczenia podatku naliczonego w związku z takimi transakcjami.

Wróć...

10. Podstawa opodatkowania

Podstawa opodatkowania, obok stawki podatku, jest elementem decydującym o wysokości zobowiązania podatkowego. W odniesieniu do podatku od towarów i usług sposób liczenia podstawy opodatkowania ma znaczenie tylko dla jednej wielkości, to jest podatku należnego. Wysokość zobowiązania podatkowego jest tutaj bowiem wynikiem różnicy pomiędzy podatkiem należnym a naliczonym.

Podstawą opodatkowania VAT jest obrót, czyli kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę podatku. Kwota ta obejmować powinna całość świadczenia należnego od nabywcy towaru lub usługi. Do podstawy opodatkowania wliczane są także dotacje i subwencje mające bezpośredni wpływ na cenę świadczenia.

Podstawą opodatkowania w imporcie towarów jest wartość celna powiększona o należne cło. Jeżeli przedmiotem importu są towary opodatkowane podatkiem akcyzowym, podstawą opodatkowania jest wartość celna powiększona o należne cło i podatek akcyzowy.

Wróć...

11. Obowiązek podatkowy

Co do zasady obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi. Ustawa o VAT przewiduje jednak szereg odstępstw od tej zasady. Obowiązek podatkowy może zatem powstać między innymi:

• z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż 7 dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi, jeżeli transakcja powinna zostać potwierdzona fakturą,
• z chwilą otrzymania jakiejkolwiek płatności przed wydaniem towaru lub wykonaniem usług,
• z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty nie później niż z upływem terminu płatności określonego w umowie lub fakturze - w przypadku usług najmu, dzierżawy, leasingu lub usług o podobnym charakterze.

W wewnątrzwspólnotowej dostawie oraz w wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów obowiązek podatkowy powstaje 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym dokonano dostawy. Jeżeli jednak przed tym terminem została wystawiona faktura, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej wystawienia.

Z kolei w przypadku importu usług (usługi nabywane przez polskiego podatnika VAT, dla których jest on zobowiązany do rozliczenia podatku) obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykonania usług, z tym że:

• usługi, dla których ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń uznaje się za wykonane z upływem każdego okresu rozliczeniowego (np. miesiąc, kwartał),
• usługi świadczone w sposób ciągły, przez okres dłuższy niż rok, uznaje się za wykonane z upływem każdego roku podatkowego do momentu zakończenia świadczenia tych usług.

Wróć...

12. Miejsce świadczenia

Przepisy dotyczące miejsca świadczenia mają kluczowe znaczenie dla opodatkowania VAT w transakcjach międzynarodowych. Decydują bowiem, który kraj będzie uprawniony do nałożenia podatku od danej dostawy towarów lub usługi. Opodatkowaniu w danym państwie UE podlegają bowiem tylko te transakcje, które na podstawie szczegółowych przepisów zostały uznane za dokonane na jego terytorium.

W przypadku dostaw towarów wysyłanych lub transportowanych uznaje się, iż miejscem dostawy jest miejsce wysyłki lub transportu. Dostawa towarów, które nie są transportowane uznana jest za dokonaną w miejscu, w którym towary się znajdują
w momencie dostawy. W przypadku instalowania lub montażu towarów przez ich dostawcę lub na jego rzecz miejscem dostawy jest miejsce instalacji lub montażu.

Na skutek nowelizacji Dyrektywy 2006/112/WE Rady, od 1.1.2010 r. zmienione zostały również w polskich przepisach zasady ustalania miejsca opodatkowania dla świadczenia usług. Przede wszystkim wprowadzono zasadę, iż w przypadku większości usług świadczonych przez polskiego podatnika VAT na rzecz podmiotów gospodarczych spoza Polski, jak też usług nabywanych przez polskich podatników VAT od podmiotów spoza Polski - podatek rozlicza nabywca usługi. Z kolei, w przypadku usług świadczonych przez polskiego podatnika VAT na rzecz podmiotów niebędących podatnikami, usługi te są - co do zasady - rozliczane według krajowej stawki VAT.

Przepisy przewidują jednak szereg odrębności w tym zakresie, w tym między innymi:

1. usługi związane z nieruchomościami, w tym usługi świadczone przez rzeczoznawców, pośredników w obrocie nieruchomościami, usługi zakwaterowania w hotelach oraz ośrodkach wczasowych, usługi przygotowywania i koordynowania prac budowlanych, takich jak usługi architektów i nadzoru budowlanego - uznane są za świadczone w miejscu położenia nieruchomości;
2. usługi restauracyjne i cateringowe podlegające opodatkowaniu w miejscu, gdzie są faktycznie świadczone;
3. usługi krótkoterminowego wynajmu środków transportu, dla którym miejscem opodatkowania jest miejsce, w którym te środki transportu są faktycznie oddawane do dyspozycji usługobiorcy; za krótkoterminowy wynajem uważa się ciągłe posiadanie środka transportu przez okres nieprzekraczający 30 dni, a w przypadku jednostek pływających - 90 dni.

Wróć...

13. Zwolnienia podmiotowe

Podatnicy, u których wartość obrotu w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyła kwoty 100.000 PLN (limit ten obowiązuje w 2010 r., zaś od 1.1.2011 r. będzie wynosił 150.000 zł.) mogą skorzystać ze zwolnienia podmiotowego. Oznacza to, iż pomimo dokonywania czynności podlegających opodatkowaniu w ramach działalności gospodarczej, nie są zobowiązani do rozliczania podatku od towarów i usług. Powoduje to jednak również brak możliwości odliczenia VAT naliczonego.

Wróć...

14. Terminy płatności

Podatek od towarów i usług jest - co do zasady - rozliczany miesięcznie. Przepisy dopuszczają jednak możliwość wyboru kwartalnego rozliczania VAT. Od 1.1.2009 r. możliwość ta dotyczy wszystkich podatników. Do tej pory była ona zarezerwowana wyłącznie dla małych podatników, czyli podmiotów, u których wartość obrotu w poprzednim roku nie przekroczyła równowartości 1.200.000 Euro.

Deklaracje należy składać do właściwego urzędu skarbowego w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu lub kwartale. W tym samym terminie należy również dokonać wpłaty kwoty ewentualnego zobowiązania podatkowego za dany okres rozliczeniowy. Od 1.1.2009 r. podmioty nie będące małymi podatnikami, mają prawo składać kwartalne deklaracje, przy czym - przy takim wyborze - zobowiązani są wpłacać zaliczki na podatek (kwota ryczałtowa bądź w wysokości faktycznego rozliczenia) co miesiąc, do 25 dnia miesiąca następującego po każdym miesiącu.

Wróć...

15. Procedura zwrotu VAT dla podmiotów zagranicznych

Zgodnie z obowiązująca od 1.1.2010 r. regułą , VAT jest zwracany podmiotom zagranicznym na ich wniosek, jeżeli taki VAT wynika z faktur dokumentujących nabyte w Polsce towary lub usługi, bądź z dokumentów celnych (w przypadku importu towarów), jeżeli towary te i usługi były przez te podmioty wykorzystywane do wykonywania czynności dających prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego na terytorium państwa, w którym rozliczają one podatek od wartości dodanej lub podatek o podobnym charakterze . Należy podkreślić, że podatnicy z krajów nienależących do UE są uprawnieni do zwrotu VAT na zasadzie wzajemności.

Procedura zwrotu VAT dla podmiotów zagranicznych jest uregulowana w Rozporządzeniu Ministra Finansów z 24 grudnia 2009 r. (zwanego dalej “Rozporządzeniem”). Zgodnie z tym Rozporządzeniem, w celu otrzymania zwrotu VAT następujące warunki powinny zostać spełnione łącznie w okresie objętym wnioskiem:

• wnioskodawca nieposiada w Polsce siedziby, stałego miejsca zamieszkania, stałego miejsca prowadzenia działalności ani zwykłego miejsca prowadzenia działalności,
• wnioskodawca jest zarejestrowany jako podatnik podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze w kraju miejsca zamieszkania, siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności,
• wnioskodawca nie jest zarejestrowany jako podatnik VAT w Polsce,
• wnioskodawca nie wykonuje na terytorium Polski czynności podlegających VAT (z wyjątkiem pewnych czynności wymienionych w Rozporządzeniu, wliczając m.in. transakcje rozliczane według zasady „reverse charge”).

Podmioty uprawnione do ubiegania się o zwrot, mające siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym niż Polska państwie Wspólnoty Europejskiej składają wniosek do Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście za pomocą środków komunikacji elektronicznej za pośrednictwem administracji podatkowej państwa swojej siedziby.

Z kolei podmioty z państw trzecich (spoza Wspólnoty Europejskiej) składają wniosek na piśmie według ustalonego w Rozporządzeniu wzoru, bezpośrednio do Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście .

Wniosek o zwrot VAT może dotyczyć okresów nie krótszych niż trzy miesiące i nie dłuższych niż rok podatkowy. Wniosek dotyczący danego roku należy złożyć do 30 września następnego roku. Kwota VAT podlegająca zwrotowi, co do zasady, nie może być niższa niż równowartość w PLN kwoty 400 euro (jeżeli wniosek dotyczy okresu krótszego niż rok podatkowy, ale nie krótszego niż 3 miesiące) lub 50 euro (jeżeli wniosek dotyczy całego roku podatkowego lub okresu krótszego niż 3 ostatnie miesiące tego roku). Wniosek musi zostać wypełniony w języku polskim. Wniosek składa się do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście łącznie z:

a) w przypadku wniosków składanych elektronicznie:

• informacjami wymienionymi w załączniku nr 1 do Rozporządzenia,
• kopiami faktur lub dokumentów celnych, jeżeli podstawa opodatkowania podana na fakturze lub dokumencie celnym jest wyższa niż równowartość w PLN kwoty 1.000 euro bądź podstawa opodatkowania na fakturze dokumentującej nabycie paliwa jest równa lub większa niż 250 euro,

b) w przypadku wniosków składanych na piśmie według wzoru wynikającego z Załącznika nr 2 do Rozporządzenia:

• oryginałami faktur lub dokumentów celnych, z których wynika podatek do zwrotu, oraz
• oryginałem zaświadczenia (zwanego dalej “Zaświadczeniem”) wskazującego, że podmiot wnioskujący o zwrot VAT jest zarejestrowany jako podatnik VAT w państwie jego miejsca zamieszkania, siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności.

Zaświadczenie powinno zostać wydane przez organ podatkowy w kraju miejsca zamieszkania, siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności wnioskodawcy. Formularz Zaświadczenia stanowi załącznik do Rozporządzenia. Jeżeli lokalne władze podatkowe używają innych formularzy zaświadczeń, generalnie są one akceptowane, jeżeli formularze te zawierają wszystkie informacje wymagane przez polski formularz.

Zgodnie z Rozporządzeniem, VAT powinien zostać zwrócony w ciągu czterech miesięcy od daty złożenia wniosku. Jednakże, powyższy termin może zostać przedłużony, jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowego sprawdzenia.

Kwota VAT jest zwracana w PLN na rachunek bankowy wnioskodawcy. Jeżeli kwota VAT jest przekazywana na rachunek otwarty w banku zagranicznym, polskie władze podatkowe nie ponoszą kosztów bankowych związanych z przelewem.

Wróć...

(Ostatnia aktualizacja: styczeń 2010r.)

Materiał przygotowany i opracowany dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. przez:

Marciniuk i Wspólnicy Sp. z o. o. - Spółka Doradztwa Podatkowego