Główną podstawą prawną ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz.627, z późn. zm.) (dalej „Ustawa”). Ponadto, szczególne zasady ponoszenia opłat tego typu przewidują także przepisy szczegółowe np. ustawa z dnia 2 kwietnia 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 228 poz.1947z późn. zm.)

II. Podmioty korzystające ze środowiska

Do uiszczenia opłat z tytułu korzystania ze środowiska zgodnie z Ustawą zobowiązani są:

1. przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2004, Nr 173, poz. 1807);
2. osoby niebędące przedsiębiorcami prowadzące działalność wskazaną w Ustawie;
3. jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami;
4. osoby fizyczne niespełniające kryterium (a) i (b), korzystające ze środowiska w zakresie wymagającymi zgodnie z Ustawą uzyskania pozwolenia na korzystanie ze środowiska.

Opłaty uiszczane są z tytułu:

1. wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza;
2. wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi;
3. prowadzenia poboru wód;
4. składowania odpadów.

III. Opłaty za korzystanie ze środowiska:

Ustawa przewiduje następujące rodzaje opłat:

• za wprowadzanie gazów lub pyłów do środowiska (wysokość opłat zależy od ilości i rodzaju emisji);
• za pobór wody (wysokość opłat zależy od ilości i jakości pobranej wody, od jej przeznaczenia i pochodzenia);
• za wprowadzanie ścieków (wysokość opłat, co do zasady zależy od rodzaju substancji zawartych w ściekach i ich ilości, rodzaju ścieków, a w wypadku wód chłodniczych, także od temperatury tych wód. Na wysokość opłaty wpływ ma także wielkość, rodzaj i sposób zagospodarowania terenu, z którego te ścieki są odprowadzane);
• za składowanie odpadów (wysokość opłat zależy od ilości i rodzaju składowanych odpadów).

Szczegółowe zasady obliczania wysokości opłat określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2005 roku w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. 2005, Nr 260 poz. 2176).

IV. Procedura

Zgodnie z Ustawą podmiot korzystający ze środowiska zobowiązany jest:

1) zgłaszać wskazane w Ustawie dane i informacje właściwym organom;
2) obliczać i wpłacać w terminie opłaty.

1. Zgłaszanie właściwych danych
Podmiot zobowiązany jest do zgłaszania następujących danych i informacji:

1. informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane na podstawie których określono te wartości;
2. informacje o ilości i jakości pobranej wody powierzchniowej i podziemnej;
3. informacje o ilości, jakości i składzie ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi;
4. informacje o wielkości, rodzaju i sposobie zagospodarowanie terenu, z którego odprowadzane są ścieki;

Dane podlegają zgłoszeniu, w okresach 6-miesięcznych, w terminie do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza. Zgłoszenie należy przedłożyć właściwemu marszałkowi województwa, oraz co do zasady, także właściwemu inspektorowi ochrony środowiska, a w zakresie odpadów także własnym organom samorządu terytorialnego miejsca składowania odpadów. Zgłoszenia następuje na urzędowych formularzach. Wzory formularzy oraz szczegółowe procedury związane z realizacją obowiązku informacyjnego reguluje Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat i sposobu przedstawiania tych informacji i danych (Dz. U. nr 252 poz. 2128).

2. Obliczanie i wpłacanie
Stosowne opłaty należy obliczać i wpłacać na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Wnoszoną opłatę jest obliczana przez podmiot zobowiązany we własnym zakresie przez podmiot zobowiązany, na podstawie stawek obowiązujących w okresie korzystania ze środowiska. Opłata jest wnoszona za okresy 6-cio miesięczne, w terminie do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza. Wysokość stawek określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2005 roku w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2005, Nr 260 poz. 2176). Stawki podlegają corocznej aktualizacji i ogłaszane są przez Ministra Środowiska w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Nie ma obowiązku uiszczania opłaty w wypadku, gdy półroczna wysokość opłat z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza, wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, prowadzenia poboru wód wynosi mniej niż 400 PLN.

V. Sankcje

W sytuacji, gdy podmiot korzystający ze środowiska: (i) nie przedłożył wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat lub (ii) zamieści w takim wykazie dane nasuwające zastrzeżenia, marszałek województwa może w formie decyzji określić opłatę w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu. Ponadto w przypadku braku prowadzenia ewidencji, a także niedopełnienia terminowego złożenia wykazu na podmiot zobowiązany może zostać nałożona grzywna.

W wypadku korzystania ze środowiska niezgodnie z przepisami prawa oraz uzyskanym pozwoleniem podmiot zobowiązany jest do ponoszenia tzw. opłat podwyższonych w wypadkach i na zasadach określonych w Ustawie. Ponadto, na podmiot może zostać nałożona kara administracyjna, w wypadkach gdy zostaną przekroczone lub naruszone warunki korzystania ze środowiska. Administracyjne kary pieniężne obliczane są zgodnie z Ustawą jako wielokrotność opłat za korzystanie ze środowiska.

Istnieje możliwość odraczania terminu płatności, zmniejszenia i umarzania opłat podwyższonych i kar administracyjnych. Przesłanki, procedury oraz organy właściwe w tych sprawach określa Ustawa.

autor:
Krzysztof Kycia z kancelarii
Squire Sanders Wiater sp. k.
www.ssd.com